 اشرف
پهلوي براي اعلام كانديداتوري خود بايد ابتدا به عنوان رئيس هيئت نمايندگي ايران در
سازمان ملل متحد منصوب مي گرديد. اما اين مقام از ابتداي تأسيس سازمان ملل، در تيول
و انحصار وزيران امورخارجه بود و در آن زمان فرد قدرتمندي چون اردشير زاهدي، مقام
وزارت خارجه را داشت كه حاضر به چشم پوشي از مقام رياست هيئت نمايندگي ايران در
سازمان ملل و واگذاري آن به اشرف پهلوي نبود. او كه تا قبل از اين ماجرا سه دوره
پياپي به عنوان رئيس هيئت نمايندگي ايران به مجمع عمومي سازمان ملل متحد رفته بود،
حاضر نبود كه در اين سال و از اين به بعد، به عنوان يك عضو ساده و زير نظر اشرف در
جلسات مجمع عمومي شركت نمايد. به همين سبب مبارزه قدرت شديدي بين او و اشرف پهلوي
آغاز شد كه سرانجام با دخالت شاه اين مبارزه به سود اشرف پايان يافت
اشرف پهلوي -52
نامزدي اشرف براي رياست مجمع عمومي
اشرف پهلوي براي اعلام كانديداتوري خود بايد ابتدا به عنوان رئيس هيئت نمايندگي
ايران در سازمان ملل متحد منصوب مي گرديد. اما اين مقام از ابتداي تأسيس سازمان
ملل، در تيول و انحصار وزيران امورخارجه بود و در آن زمان فرد قدرتمندي چون اردشير
زاهدي، مقام وزارت خارجه را داشت كه حاضر به چشم پوشي از مقام رياست هيئت نمايندگي
ايران در سازمان ملل و واگذاري آن به اشرف پهلوي نبود. او كه تا قبل از اين ماجرا
سه دوره پياپي به عنوان رئيس هيئت نمايندگي ايران به مجمع عمومي سازمان ملل متحد
رفته بود، حاضر نبود كه در اين سال و از اين به بعد، به عنوان يك عضو ساده و زير
نظر اشرف در جلسات مجمع عمومي شركت نمايد. به همين سبب مبارزه قدرت شديدي بين او و
اشرف پهلوي آغاز شد كه سرانجام با دخالت شاه اين مبارزه به سود اشرف پايان يافت.
اسداله علم در خاطرات خود به اين مبارزه قدرت و چگونگي دخالت شاه در آن اشاره مي
كند و مي نويسد:
«25/6/.49 . . والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوي رئيس هيئت نمايندگي ايران در اجلاس مجمع
عمومي سازمان ملل متحد شده اند. وزير خارجه - زاهدي - فوق العاده ناراحت است و كار
شكني مي كند. اردشير زاهدي با والاحضرت شاهدخت اشرف فوق العاده دشمني دارد، چون
خيال مي كند باعث طلاق والاحضرت شهناز از او والاحضرت اشرف بودند. جريان را به عرض
شاهنشاه رساندم كه من اين محافظه كاري نمي توانم بكنم. اگر به اردشير مرحمت داريد،
والاحضرت از اين كار منصرف شوند و اگر برعكس است، اردشير فضولي نكند. فرمودند به
اردشير بگو فضولي نكند و كارها را انجام دهد». (250)
بدين ترتيب و با دخالت شاه، اردشير زاهدي مسند و مسؤوليت رياست هيئت نمايندگي ايران
در سازمان ملل را به طور كامل به اشرف پهلوي واگذار كرد و از اين زمان به بعد
سازمان ملل در قبضه قدرت باند اشرف قرار گرفت.
اعضاي شاخص باند اشرف در اين سال ها عبارت بودند از: فريدون هويدا(كه جايگزين مهدي
وكيل شد)، مجيد رهنما، پرويز راجي، كه تحت عنوان مشاور در كنار اشرف بود، رياست
گروه مشاوران او نيز بر عهده ايرج اميني - پسر دكتر علي اميني نخست وزير ايران در
آغاز دهه 1340 - بود.
در تركيب اعضاي هيئت نمايندگي ايران تنها مهدي وكيل(251) كه عنوان سفير ايران در
سازمان ملل را داشت، با باند اشرف همخواني نداشت. مهدي وكيل از دوستان نزديك اردشير
زاهدي و از اعضاي باند او بود و افزون بر اينكه زاهدي را در جريان مشروح كارها و زد
و بندهاي اعضاي باند اشرف مي گذاشت، در نهان خرابكاري هايي مرتكب مي شد. اشرف براي
يكدست كردن افراد زيردست خود و اعضاي هيئت نمايندگي ايران خواستار تعويض مهدي وكيل
گرديد. اما اردشير زاهدي با اين امر مخالفت كرد و به شاه گزارش داد كه خواهرش مي
خواهد خارج از كنترل وزارت امورخارجه و به دور از نظارت و رهنمودهاي اعليحضرت
همايوني در سازمان ملل متحد فعال مايشاء باشد.
اين گزارش تأثير دلخواهي در شاه گذاشت و موجب گرديد تا اشرف را ديوانه خطاب كند و
از او بخواهد يا از وزارت امورخارجه تمكين نمايد و يا فوراً فعاليت در سازمان ملل
متحد را رها كرده و به ايران بازگردد. به اين ترتيب اشرف موفق به تعويض مهدي وكيل
نشد و او چند ماه ديگر در اين مسند باقي ماند. اما اشرف فكر تعويض او را رها نكرد و
همچنان مترصد فرصت براي عملي كردن اين نقشه خود بود. اين فرصت هشت ماه بعد به دست
آمد و اردشير زاهدي از مقام وزارت امورخارجه كناره گرفت و با رفتن او مهدي وكيل نيز
جاي خود را به فريدون هويدا(252) داد.
ج) اقدامات دولت براي انتخاب اشرف
بلافاصله پس از انتصاب اشرف به عنوان رئيس هيئت نمايندگي ايران در سازمان ملل متحد،
كارگزاران وزارت دربار و وزارت امورخارجه تلاش براي تحقق خواست اشرف پهلوي، يعني
رياست مجمع عمومي سازمان ملل متحد را آغاز كردند. در مورد اين اقدامات اسناد متعددي
وجود دارد. به موجب يكي از اين اسناد، مجيد رهنما در مهرماه 1349 به ملاقات
«اوتانت»، دبيركل وقت سازمان ملل متحد مي رود و نظر او را در مورد نامزدي اشرف براي
رياست مجمع عمومي جويا مي شود. البته اوتانت با زيركي هر چه تمام تر با اين موضوع
برخورد مي كند و ضمن اينكه از اعلام كانديداتوري اشرف استقبال مي نمايد، امكان عملي
شدن آن را به اين سبب كه يك بار دولت ايران مقام رياست مجمع عمومي سازمان ملل متحد
را در اختيار داشته، بعيد مي داند و آن را منوط به موافقت ساير داوطلبان از ديگر
كشورها مي كند. لازم به ذكر است كه در اواسط دهه 1320 نصرالله انتظام(253)، رئيس
هيئت نمايندگي ايران به رياست مجمع عمومي سازمان ملل متحد رسيده بود. با هم گوشه اي
از گزارش مجيد رهنما درباره ملاقات با دبيركل سازمان ملل را مي خوانيم:
«. . . درباره امكان پيشنهاد كردن نامزدي والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوي براي رياست
مجمع عمومي از طرف ايران، اظهار داشت، مسلماً اگر چنين پيشنهادي از طرف گروه آسيايي
بشود، با استقبال فراوان گروه هاي ديگر روبرو خواهد شد، چون معظم لها در سمت هاي
بين المللي گوناگوني كه داشته اند، احترام زيادي در محافل جهاني براي خود به دست
آورده اند و من هم شخصاً بي اندازه خوشوقت خواهم شد كه يك دوره زير نظر والاحضرت
كار كنم، ولي حتماً بايد پيشنهاد از طرف گروه آسيايي داده شود. البته به علت
اشتياقي كه همه كشورها براي احراز اين سمت دارند، هم اكنون سنتي برقرار شده كه
اولويت نامزدي به ممالكي داده شود كه هيچ يك از اتباع آنها رئيس نشده باشد. . .
»(254).
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
250- علم، اسدالله، يادداشت هاي علم، تهران، جلد دوم، ص .117
251- مهدي وكيل در سال 1286 به دنيا آمد. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در تهران
گذراند. براي تحصيلات عالي به فرانسه رفت و موفق به دريافت دكترا در رشته حقوق و
علوم سياسي شد. پس از بازگشت به ايران به استخدام وزارت فرهنگ درآمد و به عنوان
معلم فرانسه به تدريس در مدارس تهران اشتغال ورزيد. پس از آن به رياست دفتر وزير
منصوب شد و مدتي هم به عنوان وابسته افتخاري سفارت ايران در بروكسل به كار پرداخت.
وي سپس رئيس اداره تعليمات عاليه شد و بعد از آن به رياست دبيرخانه دانشگاه منصوب
گرديد. از ديگر مشاغل او بايد به سرپرستي دانشجويان ايراني در پاريس و مستشار
فرهنگي سفارت ايران در فرانسه اشاره كرد. وي سپس به وزارت امورخارجه منتقل شد و به
عنوان سفيركبير و نماينده دائم ايران در سازمان ملل متحد منصوب گرديد. آخرين سمت
مهدي وكيل، مقام سفير كبير ايران در دربار پاپ (واتيكان) بود.
252- فريدون هويدا فرزند حبيب اله عين الملك و برادر كوچك اميرعباس هويدا بود.
تحصيلات ابتدايي و متوسطه خود را در بيروت گذراند و براي انجام تحصيلات عالي به
فرانسه رفت. در اواسط دهه 1320 به ايران برگشت و به استخدام وزارت امورخارجه درآمد
و توسط دايي اش انوشيروان سپهبدي - كه رياست تشريفات دربار را بر عهده داشت - به
دربار منتقل گرديد و به عنوان كارمند در دفتر شاه به كار پرداخت. پس از آن به اروپا
رفت. وي پس از مدتي از كار وزارت امورخارجه كناره گرفت. اندكي بعد از نخست وزيري
برادرش بار ديگر به وزارت خارجه برگشت و مدتي معاون وزير امورخارجه بود. فريدون
هويدا پس از بركناري مهدي وكيل سفيركبير و عضو دفتر نمايندگي ايران در سازمان ملل
متحد شد. او به نويسندگي علاقه فراوان داشت و كتابي كه با نام قرنطينه به زبان
فرانسه نوشت، برنده جايزه هاي بين المللي گرديد.
253- نصرالله انتظام فرزند سيد محمد انتظام در سال 1277 شمسي در تهران به دنيا آمد.
تحصيلات خود را در مدرسه حقوق و علوم سياسي تهران به پايان برد و در سال 1298 به
استخدام وزارت امورخارجه درآمد و پس از طي مدارج مختلف به عنوان نايب سفارت ايران
در لندن و سپس نايب سفارت ايران در سوئيس نايل آمد. او در سال 1318 به رياست
تشريفات دربار رسيد. پس از فروپاشي ديكتاتوري رضاخان در كابينه هاي علي سهيلي و
احمد قوام و محمد ساعد مراغه اي به عنوان وزير به كار پرداخت. بعد از آن به سفارت
ايران در پاريس رفت و سپس سفيركبير ايران در واشنگتن و پس از آن سفيركبير ايران در
لندن شد. نصرالله انتظام يك دوره رئيس مجمع عمومي سازمان ملل متحد بود. وي در 83
سالگي در تهران درگذشت.
254 -نامه رمز، مورخه 24/7/1349، مجيد رهنما به وزارت امورخارجه.
|
